Vyetnamda oila instituti muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u nafaqat hozirgi avlod, balki o‘tmishdagi ajdodlar va kelajakdagi avlodlar bilan ham bog‘lanish hissini uyg‘otadi. An’anaviy Vyetnam oilasi patriarxal va patrilokal bo‘lib, oila boshlig‘i, odatda, ota yoki katta o‘g‘ildir. Bu rol o‘zgarmasdan qolsa-da, zamonaviy oilalarda ona va keksalar bilan maslahatlashish amaliyoti keng tarqalgan.
Oilada jamiyatning qiymati katta ahamiyatga ega. Hech bir oila a’zosi o‘z manfaatlarini oila manfaatlaridan ustun qo‘ymaydi, oila sha’ni va shon-shuhratiga hurmat bilan qaraydi. Bolalarga kichkinaligidanoq boshlab tarbiya berish va tartib qo‘llaniladi. Keksa a’zolarga hurmat katta ahamiyatga ega bo‘lib, bolalar ularni parvarishlash majburiyatiga ega.
Vyetnamda bolalarning tarbiyasida an’anaviy qadriyatlar muhim o‘rin tutadi. Oilaning keksa a’zolari bolalarni tarbiyalashda va ularga ijtimoiy mahoratlarni o‘rgatishda muhim rol o‘ynaydi. Tartib-intizom va oiladagi qoidalarga rioya qilish bolalarga erkinlik berish bilan birga amalga oshiriladi.
Hozirda davlat va jamiyat oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash bo‘yicha turli chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda. Masalan, Vyetnamda hukumat oilalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida turli dasturlar va qonunlar qabul qilgan. Bu dasturlar oilalarning iqtisodiy farovonligini oshirishga va bolalarning ijtimoiy muhofazasini ta’minlash, oilalarning iqtisodiy farovonligini oshirish, bolalar va kattalarning sog‘ligini yaxshilash, va oilaviy qadriyatlarni mustahkamlashga qaratilgan[1].
Vyetnamda oilaviy munosabatlardagi muammolar va ularni hal qilish bo‘yicha choralar
Ajrashishlar
Vyetnamda ajrashishlar soni oshib bormoqda, ayniqsa, shahar hududlarida. Buning sabablaridan biri – ayollar va erkaklar o‘rtasidagi gender tengsizligi, iqtisodiy muammolar va oilaviy nizolar. Ajrashishlar ko‘pincha oilalarga ijtimoiy va iqtisodiy holati va bolalarning ruhiy salomatligiga ta’sir qiladi.
So‘nggi yillarda Vyetnamda ajrimlar soni oshib bormoqda. 2022-yilda ajrimlar soni 29,010 holatni tashkil etgan, bu 2021-yildagi ko‘rsatkichdan oshib ketganidan dalolat. Shuningdek, 2022-yilda 710,400 nikoh tuzilgan bo‘lib, bu ajrashishlar soniga nisbatan ancha yuqori ko‘rsatkichdir.
Oilaviy qadriyatlar va tuzilmalar
Vyetnamda an’anaviy oilaviy qadriyatlar Konfutsiy ta’limoti va madaniy an’analarga asoslangan bo‘lib, ular asrlar davomida saqlanib kelmoqda. Oilaviy qadriyatlar kattalarga hurmat, oilaviy birdamlik, an’anaviy gender rollari va farzand tarbiyasida tartib-intizomga asoslangan.
Kattalarga hurmat va g‘amxo‘rlik. Yoshlar o‘z ota-onalari va bobo-buvilarini hurmat qilishadi va ularga g‘amxo‘rlik qilishadi. Bu qadriyatlar juda muhim hisoblanadi.
Oilaviy birdamlik va birlik. Oila a’zolari bir-birini himoya qiladilar va qo‘llab-quvvatlaydilar. Birgalikda bayramlarni nishonlash va faoliyatlarda ishtirok etish ularning munosabatlarini mustahkamlaydi.
Farzand tarbiyasi. Farzand tarbiyasida an’anaviy qadriyatlar asosiy o‘rin tutadi. Bolalarga kichkinaligidan tartib-intizom, hurmat va mas’uliyat hissini uyg‘otishga urg‘u beriladi. Ota-onalar va katta avlod bolalar tarbiyasida muhim rol o‘ynaydi, ularga o‘z tajribalarini ulashadi.
Keksalarga hurmat. Keksalarga g‘amxo‘rlik qilish va hurmat ko‘rsatish Vyetnamdagi oilaviy munosabatlarning ajralmas qismi hisoblanadi. Yoshlar kattalarning maslahatlariga quloq solishadi, ularni parvarish qilishadi. Oilaning keksa a’zolarining hayot tajribalari yoshlarga o‘rnak bo‘ladi.
Muammolar. Shaharlashish, zamonaviylashish va globalizatsiya natijasida an’anaviy oilaviy qadriyatlar qadrsizlanmoqda. Bu o‘zgarishlar oilaviy munosabatlarga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Shaharlashish. Bu omil katta shaharlarga ko‘chib o‘tish, yoshlar va kattalar o‘rtasidagi uzilishlarga sabab bo‘lmoqda.
Zamonaviy qadriyatlar. Shaxsiy erkinlik va karyeraga ko‘proq urg‘u berish an’anaviy qadriyatlarning qadrsizlanishiga olib kelmoqda.
Hukumat va jamiyat tadbirlari
Vyetnam hukumati va jamoat tashkilotlari oilaviy qadriyatlarni saqlash va rivojlantirishga qaratilgan ko‘plab chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda, masalan:
Qonunchilik va dasturlar. Oilalarni qo‘llab-quvvatlash uchun qonunlar va ijtimoiy dasturlar qabul qilingan.
Maorif va targ‘ibot. Jamiyatda oilaviy qadriyatlarni targ‘ib qilishga qaratilgan ta’lim va ma’rifiy ishlar amalga oshirilmoqda.
Vyetnamda an’anaviy oilaviy qadriyatlar hanuzgacha muhim ahamiyatga ega, lekin zamonaviylashish va globalizatsiya natijasida ularning qadri kamaymoqda. Hukumat va jamoat tashkilotlari oilaviy qadriyatlarni saqlash va rivojlantirishga harakat qilmoqda, ammo bu yo‘nalishda yanada ko‘proq ishlar qilinmog‘i lozim. Vyetnam jamiyatida oilaviy munosabatlar va qadriyatlarni mustahkamlash uchun keng ko‘lamli tadbirlar amalga oshirilmoqda[2].
Muhammadjonova La’lixon Ashuraliyevna,
Mirzo Ulug’bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti Falsafa kafedrasi professori,
falsafa fanlari nomzodi, professor
[1] Facts and Details; Cultural Atlas; SpringerLink. // https://culturalatlas.sbs.com.au/vietnamese-culture
[2] Asia Society; UN Women – Asia-Pacific; BBC News; Vietnamese Family Values https://asiapacific.unwomen.org/en
