Tenglik – kishilarning jamiyatda tutgan o‘rni va hayot sharoitlaridan qat’iy nazar, ma’naviy-axloqiy talablar hammaga bir xil bo‘lishiga asoslanadigan ma’naviy-axloqiy tamoyilni ifodalovchi tushuncha. Tenglik – bu jamiyatda har bir insonning teng huquq va imkoniyatlarga ega bo‘lishini ta’minlovchi qadriyatdir. Bu tushuncha inson huquqlari, gender tengligi va ijtimoiy adolat bilan chambarchas bog‘liq. Tenglik har qanday kamsitish va nohaqlikka qarshi kurashadi va barcha odamlarning huquqlari va erkinliklari bir xil darajada himoyalanishini ta’minlaydi.
Tenglik oilaviy hayotda katta ahamiyatga ega. Ota-onalar farzandlariga teng munosabatda bo‘lishlari va har bir farzandning ehtiyojlarini bir xil qondirishlari lozim. Bu oilada birdamlikni mustahkamlaydi va farzandlar o‘rtasida sog‘lom munosabatlar shakllanishiga yordam beradi. Tenglik oilada shaxsiy o‘sish, hurmat va insoniy munosabatlarning rivojlanishiga xizmat qiladi.
Oilaviy hayotda tenglik shunchaki moddiy ta’minot bilan cheklanmaydi. Har bir oila a’zosi bir-birining hissiy ehtiyojlariga teng munosabatda bo‘lishi, fikrlariga hurmat bilan qarashi va oila majburiyatlarini teng bo‘lishi kerak. Ota-onalar farzandlariga teng imkoniyatlar yaratish orqali kelajakda ularning jamiyatda adolatli va tenglikka intiluvchi shaxslar bo‘lib yetishishiga yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining Muqaddima qismida tenglik demokratiya, erkinlik, ijtimoiy adolat va birdamlik g‘oyalari bilan bir qatorda eng asosiy qadriyatlaridan biri sifatida e’tirof etilgan.
Tenglik boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Tenglik qadriyati turli madaniyatlarda o‘ziga xos tarzda ifodalanadi:
Shvetsiyada gender tengligi va inson huquqlari qadriyatlari jamiyatda va oilaviy hayotda muhim o‘rinni egallaydi. Ota-onalar farzandlariga teng munosabatda bo‘lishadi va ularga erkaklar hamda ayollar teng imkoniyatlarga ega ekanini o‘rgatadilar.
Kanadada inson huquqlari va tenglik davlat siyosatining asosiy tamoyillari hisoblanadi. Oilalar har bir a’zo uchun teng imkoniyatlar yaratishga va ularning huquqlarini hurmat qilishga intiladi.
Germaniyada gender tengligi va ijtimoiy tenglik qadriyatlari jamiyat va oila hayotida muhim o‘rin tutadi. Oilada barcha a’zolar teng huquq va majburiyatlarga ega.
Fransiyada tenglik qadriyatlari inson huquqlari va demokratik tamoyillarga asoslangan. Ota-onalar farzandlariga tenglik va hurmatga asoslangan munosabatlarni o‘rgatadilar.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Ota-onalar farzandlarining har biriga teng munosabatda bo‘lishlari va ularning huquqlarini hurmat qilishlari kerak. Har bir bola oilada teng imkoniyatlarga ega bo‘lishi lozim;
Ta’lim muassasalarida tenglik mavzusida darslar tashkil etish. O‘quvchilarga teng huquqlar va gender tengligi haqida tushunchalar berish muhimdir;
Ish joylarida xodimlar o‘rtasida teng imkoniyatlar yaratish, kamsitish va diskriminatsiyaga qarshi kurashish uchun maxsus siyosatlar ishlab chiqish va tatbiq etish zarur.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Gul — gulga,
Tikan — tikanga.”
“Moy berganga moy ber,
Toy berganga — toy.”
“Oy bilan kunday bo‘l,
Hammaga birday bo‘l.”
“Teng tengi bilan,
Keli sopi bilan.”
“Tenglik — kenglik.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Eng yorqin oy nurini olov bilan solishtirib bo‘lmaydi, eng yaxshi qaynona onaga teng kelmaydi.” (Xitoy xalq maqoli)
“Tenglik – bu barcha uchun bir xil imkoniyat va huquqlar yaratish demakdir.” (Mahatma Gandi)
“Tenglik uchun kurash – insonning tabiatiga mos keladigan adolatdir.” (Nelson Mandela)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Mirziyoyev Sh.M. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. 1-jild. – Toshkent: «O‘zbekiston» NMIU, 2017 .- 426 b.
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
Rawls, J. A Theory of Justice. – Harvard University Press, 1971.
Badiiy kitoblar:
Dostoevskiy. Jinoyat va jazo. Toshkent: Yangi asr avlodi – 2015. https://kitobxon.com/oz/kitob/jinoyat_va_jazo
Harper Lee. To Kill a Mockingbird. Dramatic Publishing, 1970 https://books.google.co.uz/books/about/To_Kill_a_Mockingbird.html?id=0NEbHGREK7cC&redir_esc=y
Maqolalar:
Smith, K. Justice and Equality: The Social Dimension of Fairness. – Social Studies Review, 2020.
Smith, K. Gender Equality in the Modern World. – Journal of Social Studies, 2020.
Videolar:
https://www.youtube.com/watch?v=2SW-r0UtVms