Tartib-intizom – bu insonning xulq-atvori va kundalik faoliyatida qat’iy qoidalarga rioya qilishi, belgilangan rejalarga amal qilishi va mas’uliyatli bo‘lishidir. Tartib-intizom shaxsiy hayotda ham, ijtimoiy munosabatlarda ham muhim qadriyat bo‘lib, u insonning o‘z maqsadlariga erishishida, jamiyatda muvaffaqiyatli bo‘lishida katta o‘rin tutadi. Tartib-intizom insonning o‘zini boshqarish qobiliyati, vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va mas’uliyatini o‘z zimmaga olish tamoyillariga asoslanadi.
Tartib-intizom oilaviy hayotda katta ahamiyatga ega. Oila muhitida tartib-intizomning mavjudligi farzandlarda maqsadga erishish, o‘zini boshqarish va mas’uliyatni his qilish qobiliyatlarini rivojlantiradi. Ota-onalar farzandlariga o‘z vaqtida uy vazifalarini bajarish, oilaviy majburiyatlarni bajarish va intizomli bo‘lishni o‘rgatishlari lozim.
Oila a’zolarining o‘zaro munosabatlarida tartib va intizomning mavjudligi ularning bir-biriga hurmat bilan munosabatda bo‘lishiga, oila muhitini barqaror va muvozanatli qilishga xizmat qiladi. Tartibli va intizomli oilada farzandlar o‘z mas’uliyatlarini bajarishga va ota-onalar bilan bo‘lgan munosabatlarini yaxshilashga intiladilar.
Tartib-intizom boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Turli millatlarda tartib-intizom qadriyat sifatida alohida o‘rin tutadi:
Yaponiyada tartib-intizom qadriyat sifatida yuqori darajada baholanadi. Xususan, oilalarda farzandlar yoshligidan mehnatsevarlik, intizom va tartibga o‘rgatiladi. Ota-onalar bolalarga har bir ishni o‘z vaqtida va mukammal bajarishni o‘rgatadi.
Germaniyadagi oilalarda tartib-intizom mavjud qonunlar va qoidalarga amal qilish asosida shakllangan. Ota-onalar farzandlariga har bir ishda mas’uliyatli va tartibli bo‘lishni o‘rgatib, ularning hayotiy muvaffaqiyatlarini oshiradi.
AQSh oilalarida ham tartib-intizom bolalar tarbiyasida muhim o‘rin tutadi. Har bir bola o‘z vaqtini to‘g‘ri taqsimlash va rejalashtirishni o‘rganib, mustaqil qarorlar qabul qilishga tayyorlanadi.
Xitoyda o‘qish va intizom bir-biri bilan chambarchas bog‘langan. Farzandlar o‘z vaqtida o‘qishga, uy ishlariga va ijtimoiy faoliyatlarga qatnashishga intiladilar, ota-onalar esa ularning tartib-intizomiga jiddiy yondashadilar.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Ota-onalar farzandlariga kundalik rejalar tuzishni va ularga rioya qilishni o‘rgatishlari lozim. Har bir bola o‘z vaqtini rejalashtirish orqali tartib-intizomga o‘rganadi;
Oila a’zolariga uy ishlarini taqsimlash va har birining mas’uliyatli bo‘lishiga undash orqali oila muhitida intizomni mustahkamlash mumkin;
Ta’lim muassasalarida o‘quvchilarga vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va o‘z maqsadlariga erishishda tartib-intizomning ahamiyatini o‘rgatish lozim;
Ish joylarida vaqtni samarali boshqarish va intizomga rioya qilish bo‘yicha treninglar va kurslar tashkil etish.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Tartib bo‘lgan joyda baraka bo‘ladi.”
“Ishning ko‘zi tartibda.”
“Yaxshi ishga baraka, tartibsizga jazo.”
“Tartibsiz odam ishining boshini ham, oxirini ham bilmaydi.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Belgilanmagan muddat ― uzoq, belgilangani tez keladi.” (Adigey maqoli)
“Vaqt uni bilgan insonga ― xazina.”
“Hamma vaqtga qaraydi, vaqt esa hech kimga boqmaydi.” (Arman xalq maqoli)
“Vaqtida ekkan vaqtida o‘radi.” (Gruzin maqoli)
“Ishlar to‘g‘ri rejalashtirilsa, muvaffaqiyat o‘z yo‘lini topadi.” (Chingiz Aytmatov)
“Muvaffaqiyat rejali va tartibli hayotdan keladi.” (Tomas Mann)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
Covey, S. R. The 7 Habits of Highly Effective People. – Simon & Schuster, 2004. pp. 372. https://books.google.co.uz/books?id=upUxaNWSaRIC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false
Johnson, S. Time Management for Busy People. – HarperCollins, 2010. https://www.amazon.com/Time-Management-Busy-People-Everything-ebook/dp/B0DFPWQ9V9
Badiiy kitoblar:
Lev Tolstoy. Urush va tinchlik. Toshkent: Yangi asr avlodi – 2016. https://kitobxon.com/oz/kitob/urush_va_tinchlik_1_2_kitoblar
Maqolalar:
Offermann L. R. et al. Achieving leadership and success: A 28-year follow-up of college women leaders //The leadership quarterly. – 2020. – Т. 31. – №. 4. – С. 101345.
Smith, K. The Role of Discipline in Achieving Success. – Journal of Leadership Studies, 2020.
Videolar: