Oila farovonligi – bu oilaning barcha a’zolari uchun moddiy, ma’naviy, va hissiy jihatdan qulay hayot sharoitlarini ta’minlash, o‘zaro hurmat, mehr-muhabbat va hamkorlikka asoslangan munosabatlarni shakllantirish demakdir. Oila farovonligi nafaqat moddiy boylik bilan o‘lchanadi, balki psixologik farovonlik, hissiy barqarorlik va oila a’zolari o‘rtasidagi mehr-muhabbat va hurmat ham bu tushunchaning asosiy qismlarini tashkil qiladi.
Oila farovonligi ko‘p jihatdan oiladagi muhit, oila a’zolarining bir-biriga bo‘lgan munosabati va ularning moddiy holatiga bog‘liq. Shuningdek, farzandlar tarbiyasi va ular uchun qulay sharoitlar yaratish ham farovonlikning muhim qismidir.
Oila farovonligining asosiy omillari quyidagilar:
Moddiy farovonlik: Oila a’zolarining ehtiyojlarini qondirish uchun yetarli daromadga ega bo‘lish. Bu oilaning yaxshi yashash sharoitlarini yaratish, ta’lim olish va sog‘liqni saqlash uchun muhimdir.
Hissiy barqarorlik va mehr: Oila a’zolari o‘rtasida o‘zaro mehr-muhabbat va hissiy qo‘llab-quvvatlash. Bu oiladagi sog‘lom munosabatlar va ruhiy farovonlikning asosi hisoblanadi.
Ma’naviy rivojlanish: Oila a’zolarining ma’naviy ehtiyojlarini qondirish, bir-birlarini tushunish va qo‘llab-quvvatlash orqali o‘zaro hurmatni oshirish. Bu omil oilaviy birdamlikni kuchaytiradi.
Farzandlar tarbiyasi: Ota-onalarning farzandlariga yetarlicha e’tibor berishi va ularni mehr-muhabbat, hurmat va mehnatni qadrlash asosida tarbiyalashi oilaning farovonligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
Salomatlik va xavfsizlik: Oila a’zolarining jismoniy va ruhiy sog‘lig‘ini himoya qilish, xavfsiz va sog‘lom yashash sharoitlarini ta’minlash ham oilaning umumiy farovonligi uchun muhimdir.
O‘zbek madaniyatida oila farovonligi ko‘p hollarda oilaning barcha a’zolari birgalikda yashashi va ishlashi bilan bog‘liq. Oila ichida katta avlodning tajribasi va kichik avlodning kuch-g‘ayrati bir-birini to‘ldiradi. Bu jarayonda qarindoshlik rishtalari ham katta ahamiyatga ega bo‘ladi, chunki uzoq qarindoshlar ham oila farovonligiga hissa qo‘shadi. O‘zbek oilasida farzandlar oila uchun eng katta boylik hisoblanadi. O‘zbek oilalari uchun oila farovonligi deganda nafaqat moddiy holat, balki oila a’zolarining sog‘lom va baxtli hayot kechirishlari ham tushuniladi.
Oila farovonligi boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Yaponiyada oila farovonligi ko‘pincha “ie” (uy-joy) tushunchasi bilan bog‘liq. “Ie” – bu nafaqat uy-joy, balki oila va avlodlar davomiyligini anglatadi. Yapon oilasi ijtimoiy birlashuvning asosiy elementlaridan biri bo‘lib, bu yerda har bir oila a’zosi oila farovonligi uchun mas’ul hisoblanadi. Yapon madaniyatida oilaning barcha a’zolari, yoshligidan boshlab, o‘z oila farovonligini ta’minlash uchun bir-birlariga yordam ko‘rsatishadi.
AQSh madaniyatida oila farovonligi ko‘p hollarda individual erkinlik va mustaqillik tamoyillariga asoslanadi. Oilaviy birdamlik katta ahamiyatga ega bo‘lsa-da, har bir oila a’zosining o‘z shaxsiy hayoti va qobiliyatlarini rivojlantirish uchun imkoniyatlar mavjud. Farzandlarga erta yoshdan mustaqillik va o‘z mas’uliyatini his qilish o‘rgatiladi.
Hind madaniyatida oila farovonligi oilaviy qadriyatlar va diniy e’tiqodlarga asoslanadi. Hind oilasida ota-onalar va katta avlod hurmat qilinadi, farzandlar esa bu hurmat va e’tibor orqali tarbiyalanadi. Oilaviy birdamlik hind jamiyatida kuchli qadriyat hisoblanadi, bu esa oilaning farovon bo‘lishiga olib keladi.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Oila a’zolarining daromad va xarajatlarini rejalashtirish, tejash va to‘g‘ri moliyaviy qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish;
Oila a’zolarining jismoniy va ruhiy sog‘lig‘iga e’tibor berish, muntazam tibbiy ko‘riklardan o‘tish va sog‘lom turmush tarzini qo‘llab-quvvatlash;
Ta’lim muassasalarida oila farovonligini qo‘llab-quvvatlash uchun maxsus dasturlar va darslar tashkil etish;
Farzandlarning ta’lim olishiga va qobiliyatlarini rivojlantirishga zarur sharoitlar yaratish;
Oila a’zolari salomatligini qo‘llab-quvvatlash uchun profilaktik tibbiy ko‘riklar va sog‘lom turmush tarzi bo‘yicha dasturlar tashkil qilish. Ruhiy salomatlikka e’tibor qaratgan holda, psixologik maslahat xizmatlari va stress boshqarish bo‘yicha treninglar o‘tkazish;
Har bir oila a’zosiga ularning imkoniyat va qobiliyatlariga mos ravishda vazifalar berish. Bu oilaning farovonligini oshiradi va hamjihatlikni kuchaytiradi;
Oilaviy farovonlikni qo‘llab-quvvatlash maqsadida ijtimoiy loyihalar, forumlar va oilaviy qo‘llab-quvvatlash markazlarini tashkil etish;
Oila farovonligi uchun davlat tomonidan ijtimoiy himoya dasturlarini ishlab chiqish va qo‘llab-quvvatlash;
Ommaviy axborot vositalari orqali oila farovonligi, bolalar tarbiyasi, oilaviy birdamlik va hissiy farovonlik mavzularida ijtimoiy reklama va ko‘rsatuvlar tayyorlash.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Bir tovuqqa ham don kerak, ham suv.”
“Bor — baqirar,
Yo‘q — chaqirar.”
“Bor qarindosh — qarindosh,
Yo‘q qarindosh — ziyondosh.”
“Don to‘kis — chorva to‘kis,
Chorva to‘kis — el-yurt to‘kis.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Erta yotish va erta turish odamni boy, sog‘lom va aqlli qiladi.”
“Farovonlik do‘stlikni paydo qiladi, qiyinchilik uni sinaydi.” (Ingliz maqollari)
“Xudo rizq berayotib kimning farzandi ekanligingni surishtirmaydi.” (Arman maqoli)
“Huzur-halovatga erishmoq uchun mehnat qil.” (J. J. Russo)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
The 7 Habits of Highly Effective Families by Stephen R. Covey. https://leaderself.com/summary/the-7-habits–of–highly–effective–families–stephen–r–covey/#:~:text=The%207%20Habits%20of%20Highly%20Effective%20Families%20by,8%208.%20The%20Power%20of%20Love%20and%20Understanding
Badiiy kitoblar:
Jeyn Ostin. Andisha va g‘urur. Toshkent: Yangi Asr Avlodi, – 2016. – B. 404. https://kitobxon.com/oz/kitob/andisha-va-gurur
Maqolalar:
Dahl G. B., Kostøl A. R., Mogstad M. Family welfare cultures //The Quarterly Journal of Economics. – 2014. – Т. 129. – №. 4. – С. 1711-1752.
Land H. Who cares for the family? //Welfare Law. – Routledge, 2020. – С. 487-514.
Егорова Л. Х. СЕМЕЙНОЕ БЛАГОПОЛУЧИЕ КАК УСЛОВИЕ СОЦИАЛЬНОГО ЗДОРОВЬЯ ЛИЧНОСТИ //Современность и социальное здоровье личности. – 2022. – С. 45-46.
Videolar: