Muvozanat – bu insonning hayotidagi turli sohalarni, jumladan, ish, oila, ijtimoiy hayot va ma’naviy ehtiyojlar o‘rtasidagi tenglik va barqarorlikni ta’minlash qobiliyatidir. Muvozanatni saqlash shaxsiy va oilaviy barqarorlik, ruhiy salomatlik va farovon hayot uchun juda muhimdir. Bu tushuncha hayotning har bir jihatida bir-birini to‘ldiruvchi va muvofiqlashtiruvchi jihatlarni birga olib borishni anglatadi.
Oila hayotida muvozanat o‘ta muhim o‘rin tutadi, chunki oilaviy baxt va barqarorlikning kaliti muvozanatda yashash bilan bog‘liq. Ota-onalar o‘zlari uchun ish va oila o‘rtasida tenglikni saqlashni o‘rganishlari lozim. Ishdan ortib, farzandlarga va turmush o‘rtog‘iga vaqt ajratish orqali oilaviy birdamlik va kuchli oilaviy rishtalarni rivojlantirishga imkon beradi. Muvozanatli hayot tarzida ota-onalar o‘zlariga ham, farzandlariga ham yetarli darajada e’tibor va g‘amxo‘rlik ko‘rsatishlari mumkin.
Farzandlar uchun ham muvozanatli tarbiya muhimdir. O‘quv jarayonlari, sport va ijodiy mashg‘ulotlarni uyg‘unlashtirish farzandlarning shaxsiy rivojlanishi uchun katta hissa qo‘shadi. Oilada muvozanat o‘zaro hurmat, hamjihatlik va oilaviy totuvlikni saqlashga yordam beradi.
Muvozanat boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Turli madaniyatlarda muvozanat oilaviy hayotdagi ahamiyati har xil bo‘lsa-da, u har doim jamiyatning barqarorligi va rivoji uchun muhim o‘rin tutadi:
Janubiy Koreya jamiyatida muvozanat asosan mehnat va oila o‘rtasidagi muvofiqlik orqali ifodalanadi. Koreyada insonlar uzoq vaqtlarda ishlashga odatlangan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda davlat muvozanatli hayot tarzi uchun ko‘proq e’tibor qarata boshladi. Endi Koreya kompaniyalari ish soatlarida moslashuvchanlikka yo‘l qo‘yib, oila va shaxsiy hayot uchun ko‘proq vaqt ajratishni ta’minlamoqda.
Yaponiyaliklar hayotlaridagi muvozanatni “kaizen” tamoyili orqali namoyon qilishadi. Bu tamoyil ish va shaxsiy hayotdagi doimiy yaxshilanish va rivojlanishni o‘z ichiga oladi. Yapon oilalarida muvozanat saqlash, ayniqsa, ish va oila o‘rtasidagi tenglikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
AQShda muvozanat qadriyati ko‘proq mehnat va dam olish o‘rtasidagi tenglikka asoslanadi. Ishchi va rahbarlar uchun muvozanatga erishish muhimdir, chunki AQShda professional muvaffaqiyat shaxsiy hayotdagi muvaffaqiyat bilan uyg‘un bo‘lishi kerak. Bu yerda kompaniyalar ish soatlarida moslashuvchanlikni ta’minlaydi, bu esa oilaga va shaxsiy rivojlanishga e’tibor qaratishga imkon beradi.
Germaniyada muvozanat mehnat va shaxsiy hayot o‘rtasida sog‘lom tenglikni saqlash orqali namoyon bo‘ladi. Ishchi va xizmatchilarga ko‘p vaqt oilalari bilan bo‘lishlari uchun katta ta’til imkoniyatlari beriladi. Germaniyada oilalar o‘rtasida oilaviy hayot va ish o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlash uchun qat’iy mehnat qonunlari mavjud.
Italiyaliklar o‘zlarining “dolce far niente” tamoyiliga tayanadilar. Bu tamoyil hayotdan zavq olish, dam olish va ishni cheklashni anglatadi. Italiyaliklar o‘z oilalari bilan vaqt o‘tkazishga katta ahamiyat beradilar va oilaviy muvozanatni saqlash uchun mehnat bilan dam olishni bir-biriga moslashtiradilar.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Oila a’zolari uchun bir-birlariga ajratadigan vaqtni rejalashtirish. Ish va dam olish orasidagi muvozanatni ta’minlash orqali oila uchun yaxshi muhit yaratish;
Farzandlar uchun ta’lim, sport va dam olish o‘rtasidagi muvozanatni shakllantirish va ularning shaxsiy qobiliyatlarini rivojlantirish;
Ta’lim muassasalarida muvozanatning ahamiyati bo‘yicha trening va darslar tashkil etish, bu orqali o‘quvchilarga vaqtni to‘g‘ri taqsimlashni o‘rgatish;
Ish joylarida moslashuvchan ish soatlari va uy sharoitida ishlash imkoniyatlarini taqdim etish orqali muvozanatni qo‘llab-quvvatlash.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Suv ko‘paysa, daryo toshar.”
“Har narsa o‘z epi bilan.”
“Vaqtdan yutding — baxtdan yutding”
“Har meva o‘z vaqtida pishar.
Har narsa o‘z vaqtida yarashar.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Yotoqqa yotish bilan muammolar kiyimda qoladi” (Golland maqoli)
“Kunning qanday o‘tganini tun ko‘rsatadi” (Nemis xalq maqoli)
“Agarda sen ham aqlli kishilarning safida bo‘lging kelsa, har kuni bir marta, yo haftada bir marta, hech bo‘lmasa oyda bir marta o‘zingga o‘zing hisob ber!” (Abay)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
Covey, S. R. The 7 Habits of Highly Effective People. – Simon & Schuster, 1989.
Schwartz B. The paradox of choice: Why more is less. – Ecco, 2004.
Badiiy kitoblar:
Paulo Koelo. Alkimyogar. Toshkent: Yangi asr avlodi – 2013. https://kitobxon.com/oz/kitob/alkimyogar
Maqolalar:
Carreri A., Dordoni A., Poggio B. Work-life balance and beyond: premises and challenges //Research Handbook on Work–Life Balance. – Edward Elgar Publishing, 2022. – С. 8-26.
Smith, K. A. Balancing Act: The Role of Work-Life Balance in Career Satisfaction. – Journal of Business and Psychology, 2018.
Чернова Ж. В. Баланс семьи и работы: политика и индивидуальные стратегии матерей //Журнал исследований социальной политики. – 2012. – Т. 10. – №. 3. – С. 295-308.
Моспан А. и др. Баланс работы и личной жизни у сотрудников российского производственного предприятия //Организационная психология. – 2016. – Т. 6. – №. 2. – С. 8-29.
Videolar:
https://www.youtube.com/watch?v=xfGbyW6fs5w
https://www.youtube.com/watch?v=O0yxJH2i0DE