Moslashuvchanlik –insonning o‘zgaruvchan sharoitlarga, yangi vaziyatlarga yoki muhitga tez va samarali moslashish qobiliyatidir. Moslashuvchan insonlar qiyinchiliklar yoki o‘zgarishlarga qarshi turmay, ularga moslashib, ularning yaxshi tomonlarini qabul qilishadi. Ushbu xususiyat hayotning har bir sohasida – oilaviy, ijtimoiy va professional hayotda muhim rol o‘ynaydi.
Moslashuvchanlik oilaviy hayotda katta ahamiyatga ega, chunki oilaviy muhit doimo o‘zgaruvchan va yangi muammolar yoki imkoniyatlar paydo bo‘lishi mumkin. Oila a’zolari bir-birlariga yordam berib, yangi vaziyatlarga tez va moslashuvchan yondashishlari kerak. Masalan, ota-onalar farzandlariga o‘zgarishlarga moslashish, yangi qoidalarni o‘zlashtirish va turli muammolarni hal qilishni o‘rgatish orqali ularning kelajakda ko‘nikma va qobiliyatlarini rivojlantirishlariga hissa qo‘shadilar.
Moslashuvchanlik oilada farzand tarbiyasida ham muhim o‘rin tutadi. Ota-onalar farzandlari bilan yangi qiyinchiliklarni qanday yengish va moslashishni o‘rganishlari lozim. Bu esa oila a’zolari o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlaydi va oilaviy birdamlikni ta’minlaydi. Oilada sodir bo‘layotgan o‘zgarishlarga tayyor bo‘lish va ularga tez javob berish qobiliyati hayotiy vaziyatlarni osonroq hal etishga yordam beradi.
Moslashuvchanlik boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Germaniyada oilada moslashuvchanlik innovatsiyalar va texnologiyalarga nisbatan ochiq yondashuv orqali namoyon bo‘ladi. Farzandlar yangi qoidalarni o‘zlashtirishda va zamonaviy texnologiyalar bilan ishlashda ota-onalari tominidan qo‘llab-quvvatlanadi.
AQShda o‘zgaruvchan sharoitlarga tez javob berish va moslashish oilaviy qadriyatlar orasida muhim o‘rinni egallaydi. Ota-onalar farzandlariga yangi imkoniyatlarni qabul qilish va o‘z maqsadlariga erishish uchun sharoitlarga moslashishni o‘rgatadilar.
Fransiya oilalarida farzandlarga o‘zgaruvchan dunyoda raqobatbardosh bo‘lish va ijtimoiy hayotga moslashishni o‘rgatish muhim ahamiyat kasb etadi.
Xitoy madaniyatida moslashuvchanlik an’analar va zamonaviy rivojlanish o‘rtasida balans saqlash orqali namoyon bo‘ladi. Farzandlar tez o‘zgargan sharoitlarga moslashishni va yangi ko‘nikmalarni o‘zlashtirishni o‘rganadilar.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Oila a’zolari bir-birlariga yangi vaziyatlarga moslashishda yordam berishlari kerak. Masalan, farzandlarni yangi sharoitlarga tayyorlash va o‘zgarishlarga moslashishni o‘rgatish;
Ta’lim muassasalarida moslashuvchanlik va innovatsion fikrlash bo‘yicha darslar tashkil qilish. Talabalarni yangi o‘quv usullari va o‘zgaruvchan muhitga moslashishga undash;
Moslashuvchanlik xodimlarning samaradorligini oshirish uchun muhim omil hisoblanadi. Xodimlarga yangi sharoitlarga moslashishda yordam berish va ularga yangi texnologiyalarni tez o‘zlashtirish imkonini yaratish zarur.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Abjir bo‘lsa farzanding,
Cho‘ldan non terar.
Yalqov bo‘lsa farzanding,
Yerdan don termas.”
“Bozor bilgan och qolmas,
Yo‘l tanigan kech qolmas.”
“Yo‘qni borday qil,
Borni bolday qil.”
“Chaqqon chora topar,
Beparvo — bahona.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Tirishqoq qo‘l erishadi, dangasa qo‘l barbod etadi.” (Nemis xalq maqoli)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
Heifetz, R. A. Leadership Without Easy Answers. – Harvard University Press, 1994. https://www.hup.harvard.edu/books/9780674518582
Badiiy kitoblar:
Ernest Heminguey. Chol va dengiz. Toshkent: O‘zbekiston, 2011. – 140 b.
Maqolalar:
Smith, K. Adaptability in a Changing World: A Key to Success. – Journal of Leadership Studies, 2020.
Corbin C. B. Flexibility //Clin Sports Med. – 1984. – Т. 3. – №. 1. – С. 101-117.
Videolar: