Keksa avlod vakillariga e’tiborli bo‘lish nafaqat ijtimoiy yordam ko‘rsatish shakli, shu bilan birga yanada barkamol va adolatli jamiyatni ta’minlaydigan axloqiy va madaniy qadriyatlardan biri hisoblanadi.
Keksa kishilarga e’tiborli bo‘lish ijtimoiy g‘amxo‘rlik va odamlarning o‘zaro munosabatlarining muhim jihati bo‘lib, u keksalarning o‘zlari uchun ham, oila, hatto butun jamiyat uchun ham juda ko‘p ijobiy ahamiyatga ega. Bu qadriyat hayotning turli bosqichlarida namoyon bo‘ladi va ijtimoiy hayotning ko‘p jabhalarini qamrab oladi.
Keksalarga e’tibor qadriyat sifatida
Yoshi o‘tishi bilan insonlar ko‘pincha, ayniqsa ular ijtimoiy aloqalarni yo‘qotgan yoki yaqinlarini yo‘qotgan bo‘lsa, yolg‘izlikni boshdan kechiradilar. Keksalarga e’tibor ularga hissiy qiyinchiliklarni yengishga yordam beradi, ularda o‘zlarini oilaga, jamoaga, jamiyatga daxldorlik hissini qayta paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Muntazam muloqot va g‘amxo‘rlik ularning psixologik farovonligini sezilarli darajada yaxshilaydi, depressiya va tashvish kasalliklarining oldini olishga yordam beradi.
Qadr-qimmat tuyg‘usini saqlab qolish
Inson yoshi ulg‘aygan sari uning sog‘lig‘i yomonlashishi va jismoniy imkoniyatlarining pasayishi kuzatilishi mumkin, bu uning o‘zini o‘zi qadrlashiga ta’sir qilishi mumkin. Keksalarga g‘amxo‘rlik qilish ularning qadr-qimmatini, hayotiy tajribalari va bilimlarini hurmat qilish tuyg‘usini saqlab qolishga yordam beradi. E’tibor berish ularning ehtiyojlarini, fikrlarini va individualligini hurmat qilishni anglatadi.
Tajriba va bilimlarni avlodlarga uzatish
Keksalar yosh avlodlarga foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan noyob hayotiy tajribaga ega. Ularga e’tibor bu tajribalarni saqlab qolish va ularni keyingi avlodga uzatishga yordam beradi, shuningdek, ularni ijtimoiy hayotda faol ishtirok etishga undaydi. Keksalar ustoz, donolik manbalari va namuna bo‘lishlari mumkin.
Jismoniy va ruhiy salomatlikni qo‘llab-quvvatlash
Keksa odamlar ko‘pincha tibbiy va ijtimoiy yordamga muhtoj bo‘lishadi. Ularga g‘amxo‘rlik sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish, faol va sog‘lom turmush tarzi uchun sharoitlarni tashkil etishni o‘z ichiga oladi. Faqat jismoniy salomatlik emas, balki ruhiy farovonlik ham muhim ahamiyatga ega. Muntazam e’tibor, g‘amxo‘rlik va o‘zaro ta’sir ularning kognitiv funksiyasini qo‘llab-quvvatlaydi, yoshga bog‘liq kasalliklar xavfini kamaytiradi.
Ijtimoiy adolat va insonparvarlik
Keksalarga e’tibor jamiyatning yetukligi va insoniyligi ko‘rsatkichidir. Keksalar haqida qayg‘uradigan jamiyat yuksak ma’naviy-axloqiy tamoyillarni namoyon etadi. Keksalikni e’zozlash ijtimoiy adolatning eng muhim tamoyillaridan biri bo‘lib, jamiyat o‘z a’zolarining yoshi va holatidan qat’i nazar, ularni qanchalik qadrlashi va hurmat qilishini ko‘rsatadi.
Avlodlar o‘rtasida aloqa o‘rnatish
Keksalarga e’tibor berish avlodlar o‘rtasidagi rishtalarni mustahkamlashga yordam beradi. Yoshlar va keksa avlod vakillari muloqot va muloqotda bo‘lganda, bu yosh to‘siqlarini bartaraf etishga, kattalarga hurmat tuyg‘usini tarbiyalashga va turli yoshdagi odamlar o‘rtasida o‘zaro tushunishni yaxshilashga yordam beradi hamda jamiyatda totuvlikka, turli avlod vakillari o‘rtasida oilaviy rishtalarni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar
Keksalik — ko‘prik.
Keksaning yoshini so‘rama, ishini so‘ra.
Kichikdan — xato, Kattadan — ato.
Kichikdan — qusur, Kattadan — uzr.
Qari bilganni pari bilmas.
Qarilikni donolik bezar, Yoshlikni — kamtarlik.
Tavsiya etilgan manbalar
Djill Kvinn, Donna L. Xavens. “Aging and the Life Course: An Introduction to Social Gerontology”. McGraw-Hill Education. 2020.
Mahmud Sulton. The Islamic Conception of Aging and Elder Care. Oxford University Press. 2018
Li E. Kolb, Jon F. Fisher. Ethnicity, Aging, and the Elderly: A Cross-Cultural Perspective. Springe r Publishing Company. 2017.
Robert L. Koen, Ion Marks. Growing Old in Different Societies: Cross-Cultural Perspectives. John Wiley & Sons.2016.
Azamat Muxtorov. O‘zbek qadriyatlari va keksa avlod. “Sharq” nashriyoti. 2019