Jasorat (jasurlik) – insonning yuksak kamolotga erishganini ko‘rsatuvchi ma’naviy-axloqiy hodisa. Insonning jamiyat va uning a’zolari manfaatlarini himoya qilish, muayyan vazifani ado etishdagi fidoyiligi, butun kuch va imkoniyatlarini to‘la safarbar etishini anglatadigan ma’naviyat kategoriyasi. Jasorat (jasurlik) – bu xavf-xatar yoki qiyinchiliklarga qaramay, o‘z maqsadlariga erishish yo‘lida dadillik bilan harakat qilish, qiyinchiliklarni yengishga intilish xususiyatidir.
Jasorat insonning ichki kuchini ifodalaydi, u qo‘rquvni yengib o‘tish, prinsipial bo‘lish va haqiqatni himoya qilish uchun zarur bo‘ladi. Jasorat kundalik hayotda, masalan, adolat uchun kurash, ilmiy izlanishlar, shaxsiy rivojlanish yoki ijtimoiy yutuqlarga erishishda ham muhim ahamiyatga ega. O‘zbekiston Respublikasining Birinchi Prezidenti Islom Karimovning “Eng buyuk jasorat – ma’naviy jasorat” deb ta’kidlagani ham jasoratning har bir inson uchun muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Jasorat oilaviy hayotda farzandlar uchun namuna bo‘lib xizmat qiladi. Ota-onalar o‘z hayotlarida jasoratni namoyon qilganida, bu farzandlar uchun kuchli tarbiya vositasiga aylanadi. Masalan, ota-onalar qiyin vaziyatlarda ham o‘zlarining prinsiplarini saqlab qolishlari, oilaviy farovonlik uchun fidoyilik ko‘rsatishlari yoki murakkab qarorlar qabul qilishlari farzandlar uchun ulkan ibrat bo‘ladi. Jasoratli ota-onalar farzandlariga qiyinchiliklar oldida qo‘rqmasdan kurashishni, mas’uliyatni o‘z zimmalariga olishni o‘rgatadilar.
Farzandlar o‘z oilalarida jasorat ko‘rsatish orqali jamiyat oldida o‘z mas’uliyatlarini tushunadilar va kelajakda ijtimoiy yoki professional muvaffaqiyatlarga erishish uchun zarur bo‘lgan kuch va dadillikka ega bo‘ladilar. Oila muhitida jasorat farzandlarni maqsadga erishishda qat’iyatli, jasur va intiluvchan bo‘lib yetishishiga katta hissa qo‘shadi.
Jasorat boshqa millat oilalarida qadriyat sifatida
Jasorat har xil millat va madaniyatlarda turli shakllarda namoyon bo‘ladi, ammo hamma joyda u hayotiy muhim qadriyat sifatida qabul qilinadi:
Yaponiya madaniyatida jasorat “samuray” qadriyatlari orqali ifodalanadi. Ota-onalar farzandlariga samuraylarning fidoyiligi, prinsipialligi va haqiqat uchun kurashga sodiqlikni o‘rgatadi.
Jasorat AQShda individual erkinlik va ijtimoiy adolat uchun kurash sifatida qabul qilinadi. Ota-onalar farzandlarini jamiyatda adolat va haqiqat uchun dadil kurashishga o‘rgatadilar.
Hind oilalarida jasorat Mahatma Gandi va boshqa yetakchilar o‘rnaklari orqali o‘rgatiladi. Gandi jasorati – tinch yo‘l bilan kurashish va printsiplarga sodiqlik orqali hayotiy misol bo‘lib xizmat qiladi.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Ota-onalar farzandlari bilan hayotdagi qiyinchiliklar haqida ochiq gaplashib, ularni qiyinchiliklarni yengib o‘tishga o‘rgatishlari kerak. Bu orqali farzandlar qiyin vaziyatlarda jasorat ko‘rsatishni o‘rganadilar;
Oila a’zolariga maqsadga erishishda jasoratli bo‘lish uchun qo‘llab-quvvatlash, farzandlar o‘z xatolaridan qo‘rqmasdan o‘rganishi uchun imkoniyat yaratish lozim;
Ta’lim muassasalarida tarixiy qahramonlar va ilmiy jasorat namunalari asosida darslar tashkil etish. Bu o‘quvchilarni jasorat va qiyinchiliklarga bardosh berishga o‘rgatadi;
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Bilagi zo‘r birni yiqar,
Bilimi zo‘r — mingni.”
“Yomon odam yovdan qochar,
Nomard odam siring ochar.”
“Ota g‘ayratli bo‘lsa, bola ibratli bo‘lar.”
“Er bolasi – er, sher bolasi – sher.” (O‘zbek xalq maqollari)
“Sher yeyishga hech narsa qolmasa ham o‘t yemaydi.” (Hind xalq maqoli)
“Qahramon kasallik kelib kuchini olib qo‘yishidan qo‘rqadi, xolos.” (Xitoy xalq maqoli)
“Jasorat – bu qo‘rquvni yengishdir” (Mark Tven)
“Jasorat – bu to‘g‘ri yo‘ldan hech qachon chekinmaslik.” (Chingiz Aytmatov)
“Har bir qiyinchilik ichida jasoratning ildizlari bor.” (Albert Eynshteyn)
Tavsiya etilgan manbalar
Kitoblar:
Falsafa. Qomusiy lug’at. – Toshkent: “O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti”, 2004. – 496 bet.
Ma’naviyat. Asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2010. – 760 bet.
Karimov I. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, – 2010.
Frankl, V. Man’s Search for Meaning. – Beacon Press, 2006.
Badiiy kitoblar:
Paulo Koelo. Alkimyogar. Toshkent: Yangi asr avlodi – 2013. https://kitobxon.com/oz/kitob/alkimyogar
Lev Tolstoy. Urush va tinchlik. Toshkent: Yangi asr avlodi – 2016. https://kitobxon.com/oz/kitob/urush_va_tinchlik_1_2_kitoblar
Maqolalar:
James R. Detert. What Courageous Leaders Do Differently – https://hbr.org/2022/01/what-courageous-leaders-do-differently
Smith, K. Courage in Decision Making: A Psychological Study. – Journal of Applied Psychology, 2019.
Staats S. et al. The hero concept: Self, family, and friends who are brave, honest, and hopeful //Psychological reports. – 2009. – Т. 104. – №. 3. – С. 820-832.
Videolar:
https://www.youtube.com/watch?v=fQjnW3_78a8