Ijtimoiy faollik – bu shaxs yoki guruhning ijtimoiy jarayonlarga ta’sir qilish va turmush sharoitini yaxshilash maqsadida ijtimoiy hayotdagi ishtiroki. U turli shakllarda: ko‘ngillilar harakatlarida ishtirok etish, siyosiy faoliyat, xayriya, ommaviy tadbirlar va boshqalarda ifodalanishi mumkin. Ijtimoiy faollik fuqarolik jamiyatining muhim qismi bo‘lib, ijtimoiy o‘zgarishlar va taraqqiyotga ta’sir ko‘rsatadi.
Ijtimoiy faollik quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Jamoatchilik ishlarida ishtirok etish: mahalliy va milliy darajadagi tadbirlar, aksiyalar, loyihalarda qatnashish.
Ijtimoiy muammolarga e’tibor qaratish: kambag‘allik, ta’lim, sog‘liqni saqlash, atrof-muhit muhofazasi kabi masalalarga qiziqish.
Faol pozitsiyaga ega bo‘lish: adolatsizlikka qarshi kurashish, huquq va erkinliklarni himoya qilish.
Jamoatchilik fikrini shakllantirish: axborot tarqatish, muhokamalarda ishtirok etish.
Xayriya: muhtoj odamlar, tashkilotlar yoki loyihalarga moliyaviy yoki boshqa yordam ko‘rsatish.
Atrof-muhit faolligi: daraxt ekish, jamoat joylarini tozalash va atrof-muhit ifloslanishiga qarshi kurashish kabi atrof-muhitni muhofaza qilish tadbirlarida ishtirok etish.
Ijtimoiy faollik jamiyat taraqqiyotiga, faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirishga va hayotning turli sohalarida ijobiy o‘zgarishlarga erishishga yordam beradi.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar
Mahalliy jamoalarda ishtirok etish
Mahalla faoliyatida qatnashish: mahalliy muammolarni hal qilishda faol bo‘lish.
Jamoatchilik tadbirlarida ishtirok etish: tozalash aksiyalari, daraxt ekish, madaniy tadbirlarda qatnashish.
Ijtimoiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash
Ko‘ngillilik faoliyati: nodavlat tashkilotlar, xayriya fondlari bilan hamkorlik qilish.
Loyihalar yaratish: jamiyat manfaati uchun yangi loyihalarni ishlab chiqish.
Davlat va jamoat tashkilotlari bilan hamkorlik
Murojaatlarni tayyorlash: muammolarni yuqori turuvchi tashkilotlarga yetkazish.
Mas’ul shaxslar bilan uchrashuvlar: muammolarni muhokama qilish va takliflar berish.
Sohalar bo‘yicha mutaxassislik faoliyati
Ekologik faollik: atrof-muhitni muhofaza qilishga qaratilgan harakatlarda qatnashish.
Huquqiy faollik: inson huquqlarini himoya qilish, huquqiy maslahatlar berish.
Siyosiy faollik
Saylovlarda ishtirok etish: faol ovoz berish, saylov jarayonlarini kuzatish.
Siyosiy partiyalar va harakatlarga qo‘shilish: siyosiy jarayonlarda faol bo‘lish.
Qadriyatga taalluqli maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
“Bir kishining faolligi — butun jamiyatning harakatiga turtki beradi.”
“Faol fuqaro — adolatli jamiyatning ustuni.”
“Mas’uliyatni his qilgan inson faol bo‘ladi.”
“Birlikda kuch bor.”
“Adolatsizlikka qarshi sukut — adolatsizlikni qo‘llab-quvvatlash demakdir.”
“Ijtimoiy faollik — o‘ziga va atrofdagilarga befarq bo‘lmaslikdir.”
“Faollik — o‘zgarishlarning kaliti.”
“Jamiyatga xizmat qilish — eng yuksak sharaf.”
“Faollik — kelajakka qilingan sarmoyadir.”
Tavsiya etilgan manbalar:
Garri Jenkins, Gabriella Koll “The Civic Imagination: Making a Difference in American Political Life”. NYU Press. 2019.
Charlz Dyuigg . “The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business”. Random House. 2012.
Teodor Skillard, Sidney Vyorba . “Civic Engagement in American Democracy”. Brookings Institution Press. 1999.
Aaron Xyorst . “The Purpose Economy: How Your Desire for Impact, Personal Growth and Community Is Changing the World”. Elevate. 2014.
Stiven Metyuz. “The Active Citizen: How to Get Involved in Your Community” . Routledge. 2017.
Xanna Barns. “Democracy in Action: Community Organizing and Civic Activism” . Palgrave Macmillan. 2015.
Tomas Erlix “Civic Responsibility and Higher Education”. Oryx Press. 2000
Joanna Meysi va Kris Djonston. “Active Hope: How to Face the Mess We’re in without Going Crazy”. New World Library. 2012.
Robert J. Meyer-Lee – “Literary Value and Social Identity in the Canterbury Tales”. Cambridge University Press. 2019
Shuxrat Raximov. “O‘zbek jamiyatida ijtimoiy faollik””Sharq” nashriyoti. 2020.
В. А. Ситаров, В. Г. Маралов – “Формирование основ социальной активности личности в детском возрасте”. Прометей, Москва.; 1990