Hamdardlik yoki empatiya — bu insonparvarlik koʻrinishlaridan biri boʻlib, shaxsning boshqalarga iliq munosabati, ularning fikr va tuygʻularini tushunish hamda qoʻllab-quvvatlashni anglatuvchi tushuncha.
Empatiya insoniy munosabatlarni yanada mustahkamlaydi va ijtimoiy aloqalarni yaxshilaydi. Hamdardlik orqali inson boshqalar bilan chuqur hissiy aloqa o‘rnatadi. Bu aloqa orqali u boshqalarning quvonchlarini, qayg‘ularini va stresslarini baham ko‘radi. Empatiyaga ega bo‘lgan odam boshqalar uchun foydali bo‘lishga, ularni qo‘llab-quvvatlashga va ular bilan birga bo‘lishga intiladi. Hamdardlik bag‘rikenglik va kechirimlilikni ham o‘z ichiga oladi. Bu odamning boshqalarning zaifliklarini va xatolarini tushunishga, ularga nisbatan bag‘rikenglik bilan yondashishga va ularni kechirishga tayyor bo‘lishini anglatadi.
Oilaviy kontekstda hamdardlik oila a’zolari o‘rtasida bir-birini tushunish, g‘amxo‘rlik qilish va og‘ir vaziyatlarda qo‘llab-quvvatlash orqali oilaviy birlikni mustahkamlashga xizmat qiladi.
Hamdardlik ijtimoiy munosabatlarni yaxshilaydi. Bu his-tuyg‘u orqali odamlar bir-birini yaxshiroq tushunadi va bu munosabatlarda ishonch va hurmatni oshiradi. Hamdardlik shaxsiy va jamiyat farovonligini oshiradi. Empatiyaga ega bo‘lgan odamlar boshqalarga yordam berish orqali jamiyatda ijobiy muhit yaratadilar va umumiy farovonlikka hissa qo‘shadilar. Hamdardlik boshqalarga yordam berish orqali insonning o‘zini ham hissiy jihatdan barqaror bo‘lishiga yordam beradi. Boshqalarga yordam berish orqali u o‘zini foydali va qadrlangan his qiladi.Hamdardlik oila uchun muhim, chunki u oiladagi munosabatlarni yanada samimiy va ishonchli qiladi. Ushbu qadriyat orqali oila a’zolari bir-birlarining his-tuyg‘ulariga nisbatan e’tiborli bo‘lishadi, bu esa o‘zaro tushunishni, tinchlik va ahillikni mustahkamlaydi. Hamdardlik farzandlarga boshqalar his-tuyg‘ulariga hurmat bilan yondashish, kechirimli bo‘lish va insonlar o‘rtasidagi munosabatlarda o‘zaro yordam berish ko‘nikmalarini singdiradi.
Mazkur qadriyatning turli madaniyat va davlatlardagi ahamiyati
Skandinaviyada, masalan, Shvetsiyada hamdardlik qadriyati ijtimoiy adolat va tenglik tamoyillari bilan bog‘liq bo‘lib, bu jamiyatda o‘zaro yordam va qo‘llab-quvvatlash madaniyatini rivojlantiradi.
Hindistonda hamdardlik qadriyati Buddizm va Hinduizm ta’limotlari orqali chuqur o‘rin tutadi, bu orqali insonlar o‘zaro munosabatlarda kechirimli va bag‘rikeng bo‘lishga intiladilar.
Janubiy Koreyada hamdardlik qadriyati jamiyatda «jeong» tushunchasi orqali namoyon bo‘lib, insonlar o‘rtasidagi chuqur bog‘liqlik va bir-birini tushunishga urg‘u beriladi.
Amaliyotda qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar:
Oila ichida har bir a’zo his-tuyg‘ularini hurmat qilish va ularni tinglashni odat qiling.
Farzandlarga boshqalarni tushunish va yordam berishning ahamiyatini tushuntiring.
Oilaviy suhbatlar va faoliyatlarda empatiya ko‘rsatish ko‘nikmalarini rivojlantirishga e’tibor qaratish.
Qadriyatga yo‘naltirilgan maqollar, hikmatli so‘zlar, aforizmlar:
«Boshqani tushungan inson o‘zini ham tushunadi»
«Mehribonlik – insonning eng yuksak fazilati»
«Hamdardlik qilgan ko‘ngil – doimo tinch bo‘ladi»
Tavsiya etilgan manbalar:
Kitoblar:
Sharifov, Z. (2021). «Empatiya va hamdardlik san’ati». Toshkent: Ma’naviyat nashriyoti.
Maqolalar:
Persson B. N., Kajonius P. J. Empathy and universal values explicated by the empathy-altruism hypothesis //The Journal of social psychology. – 2016. – Т. 156. – №. 6. – С. 610-619.
Thompson E. et al. Empathy and human experience //Science, religion, and the human experience. – 2005. – Т. 27. – С. 261-287.
Internet saytlari:
https://oaktrust.library.tamu.edu/handle/1969.1/169654
https://research.gold.ac.uk/6704/1/PSY_thesis_Scott_2011.pdf
http://hdl.handle.net/10393/10905
Videolar:
The Power of Empathy | Audrey Moore | TEDxYouth@SHC: https://youtu.be/6HLPABYNcso?si=LSTo_puBw5U08QAJ
Simon Sinek – Understanding Empathy. A snippet form a recent Simon Sinek keynote: