(surat https://family-twist.com/family-friendly-activities/exploring-the-tower-of-london/ sahifasidan olingan)
2023-yilda Buyuk Britaniyada 19,5 mln oila mavjud bo‘lib, bu ko‘rsatkich 2013-yilga nisbatan 1,1 million (6,0 foiz) oilaga oshgan[1].
Angliyada oila ko‘p qirrali tushuncha bo‘lib, uning mazmun-mohiyati asrlar davomida juda o‘zgarib borgan. Zamonaviy Buyuk Britaniya jamiyatida ijtimoiy, madaniy va iqtisodiy o‘zgarishlarni aks ettiruvchi ko‘plab turdagi oilalar mavjud.
BRITANIYA OILALARNING ASOSIY JIHATLARI
An’anaviy oilalar
Angliyada oilalarning an’anaviy shakli erkak va ayol o‘rtasidagi nikohga asoslangan bo‘lib, ularning birgalikdagi yashashi va farzandlarini tarbiyalashni o‘z ichiga oladi. Lekin oxirgi yillarda bu kabi oilalar soni ijtimoiy o‘zgarishlar va nikoh institutining kuchsizlanishi natijasida kamayib bormoqda.
Yosh oilalar
Angliyada yosh oilalar oila tarkibining katta qismini tashkil qiladi, ammo ularning ulushi demografik tendensiyalar tufayli kamayib bormoqda. Buning bir qancha sabablari mavjud:
Nikohga kirish yoshining oshishi. Oxirgi yillarda Angliyada oila qurishning o‘rtacha yoshi erkaklar uchun 32 yoshga, ayollar uchun 30 yoshga ko‘tarildi, ya’ni aksariyat yoshlar oilaviy hayotga avvalgi o‘n yilliklarga qaraganda kechroq kirib kelmoqda.
Tug‘ilishning kamayishi. Yosh oilalar kamroq farzand ko‘rish va birinchi farzandni dunyoga keltirishni kechiktirishni ma’qul ko‘rishmoqda. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, birinchi farzand tug‘ilishining o‘rtacha yoshi 30 yoshdan oshgan.
Nikohlar sonining kamayishi. Ko‘pgina yoshlar qayd etilmagan oilaviy munosabatlarda yashashni yoki nikohni butunlay keyinga qoldirishni afzal ko‘rishmoqda, bu ham yosh oilalarning umumiy oila tarkibidagi ulushiga ta’sir qilmoqda.
Ko‘p millatli va aralash oilalar sonining ko‘payishi. So‘nggi o‘n yilliklar davomida migratsiya tufayli turli etnik va madaniyatga tegishli bo‘lgan bo‘lgan ko‘p millatli oilalar soni ko‘paydi. Bu mamlakatda madaniy xilma-xillik hamda bolalarni ko‘p madaniyatli muhitda tarbiyalashda yangi muammolar va imkoniyatlarni kelib chiqishiga sabab bo‘ldi.
Noto‘liq oilalar sonining ko‘payishi. Bir ota-ona (odatda ona) bo‘lgan oilalar soni ortib bormoqda. 2021-yilda Angliyada bolali oilalarning taxminan 25 foizi to‘liq bo‘lmagan oilalar tashkil etgan. Bu ham ajralishlar sonining ortib borayotgani, ham ko‘p ayollarning turmush o‘rtog‘isiz farzand ko‘rishni afzal ko‘rishi bilan bog‘liq.
Nikohsiz oilalar. Rasmiy nikohsiz birga yashashni (birgalikda yashashni) tanlagan juftliklar soni ortib bormoqda. “Cohabitation” deb ataladigan bunday munosabatlar Angliyada keng tarqalgan.
OILA QADRIYATLARI
Maxfiylik va mustaqillik. Inglizlar shaxsiy makonni qadrlashadi va ko‘pincha, hatto yaqinlari bilan munosabatlarda ham ma’lum darajada maxfiylikni saqlashni afzal ko‘rishadi. Bu har bir oila a’zosining shaxsiy vaqti va makoniga hurmat bilan qarashida namoyon bo‘ladi.
O‘z xonadoni va uyiga muhabbat. Inglizlar uchun uy shaxsiy qal’a sifatida qabul qilinadi. Ular uyda vaqt o‘tkazish, bog‘dorchilik, uylarni bezashni va qulay muhit yaratishni yaxshi ko‘rishadi. Ular uchun “Mening uyim – mening qurg‘onim” degan qadriyat muhim ahamiyatga ega. Har bir ingliz o‘z uyini oilasi va do‘stlariga ko‘rsatishni o‘zining burchi deb biladi, chunki ular yashayotgan joy – ularning amaldagi yuzidir. Shuning uchun har bir ingliz bir necha yotoqxonasi va chiroyli bog‘i bo‘lgan ulkan uy sotib olishni orzu qiladi.
An’analarni saqlash. Ko‘pgina ingliz oilalari oilaviy an’analarga sodiq bo‘lishadi va ularni saqlab qolishga harakat qilishadi. Bunday an’analarga, masalan, yakshanba kuni tushlik qilish, Rojdestvoni ma’lum marosimlar bilan nishonlash (masalan, Rojdestvo kurka taomlari) va boshqa bayram tadbirlari kiradi. O‘ziga xoslikni saqlash uchun tug‘ilgan kunlar, yubiley yoki madaniy festivallar kabi madaniy yoki oilaviy an’analarni nishonlash ham shular toifasiga kiradi.
Choy marosimlari. So‘nggi yillarda bu odat biroz susaygan bo‘lsa-da, choy ichish an’anasi aksariyat ingliz oilalari hayotining muhim ajralmas qismi bo‘lib qolmoqda. Bu nafaqat choy ichishdan zavqlanish, balki oila yoki do‘stlar bilan vaqt o‘tkazish imkoniyatidir.
Qoidalar va odob-axloq qoidalariga rioya qilish. Ingliz oilalarida ta’lim-tarbiyada ko‘pincha xulq-atvor, xushmuomalalik va odob-axloq qoidalariga katta e’tibor qaratiladi. Bolalar keksalarni hurmat qilishni, xushmuomalalikni va belgilangan me’yorlarga rioya qilishni aynan oilada o‘rganadilar.
Tuyg‘ularni ifodalashda mo‘tadillik. Ingliz madaniyatida o‘z his-tuyg‘ularini, ayniqsa, omma oldida juda yorqin ifodalash qo‘llab-quvvatlanmaydi. Lekin oilada yaqinroq va ochiqroq munosabatlar bo‘lishi mumkin, bu holatda o‘zini o‘zi boshqarish ham qadrlanadi.
Ta’limga e’tibor qaratish. Ko‘pchilik ingliz oilalari ta’limga katta ahamiyat berishadi va farzandlariga bilim va rivojlanish uchun eng yaxshi imkoniyatlar yaratishga e’tibor qaratishadi. Bolalarni ta’lim va shaxsiy rivojlanishga undash, mehnatsevarlik va maqsadlarga erishish qadrini ta’kidlash shular toifasiga kiradi.
Oilaviy dam olish kunlari va bayramlar. Ingliz oilalari dam olish kunlari birga vaqt o‘tkazishni, mamlakat bo‘ylab sayohat qilishni, parklarni, muzeylarni ziyorat qilishni yoki tabiat qo‘ynida sayr qilishni yaxshi ko‘radilar. Ular uchun Yangi yil, aniqrog‘i Rojdestvoni nishonlash alohida ahamiyatga ega. Aynan Rojdestvoni inglizlar eng muhim qish bayrami sifatida nishonlaydilar. Yangi yilni keng doiradagi do‘stlar bilan nishonlash odat tusiga kirgan, ammo Rojdestvo, odatda, kamtarona, oilaviy davrada nishonlanadi[2].
(Asosiy surat https://londonpass.com/en/things-to-do/london-with-kids sahifasidan olingan)
Xodjayev Sobir Djumayevich,
“Oila va gender” ilmiy-tadqiqot instituti bo’lim boshlig’i,
sotsiologiya fanlari bo’yicha falsafa doktori (PhD), dotsent
[2] https://blog.tutoronline.ru/britanskie-semejnye-tradicii
